ISTOTA ROZLICZEŃ BEZGOTÓWKOWYCH

Istotą rozliczeń bezgotówkowych jest transfer pieniądza rejestrowanego na rachunkach bankowych od jednego podmiotu do innego.Gdyby zadanie współczesnych banków polegało jedynie na przemieszczeniu pieniądza, to można sobie wyobrazić tylko jeden instrument takiego transferu. Klienci zlecają jednak często zadania bardziej złożone, chcą też zabezpieczyć swoje interesy względem kontrahentów. Dlatego praktyka wykształciła specjalne instrumenty rozliczeń, nadające się do zastosowania w określonych sytuacjach.

UCZESTNICY ROZLICZEŃ

Z bezgotówkowych form rozliczeń korzystają we wzajemnych stosunkach rozliczeniowych przede wszystkim podmioty gospodarcze i inne osoby prawne.Przejściowo zniesiono obowiązek bezgotówkowych rozliczeń jednostek gospodarczych, co przyniosło straty w wyniku transakcji handlowych i nie kontrolowanego przepływu kapitałów w szarej strefie gospodarki. Jednak względy kontroli fiskalnej i bezpieczeństwa obrotu sprawiły, że od 1994 r. przywrócono obowiązek bezgotówkowego rozliczania transakcji przekraczających określoną wartość.

OBOWIĄZKI I OGRANICZENIA

Podmioty gospodarcze mają obowiązek posiadania rachunku bankowego, na którym gromadzą środki pieniężne i przeprowadzają rozliczenia. Gdy suma jednorazowej transakcji między podmiotami gospodarczymi przekracza równowartość 3000 euro, powinny one rozliczać ją za pośrednictwem rachunku bankowego, czyli bezgotówkowego. Aby zapobiec ewentualnemu dzieleniu transakcji na kilka o niższej wartości, wprowadzono dalsze ograniczenia. Gdy wartość takich obrotów gospodarczych w miesiącu poprzedzającym wystawienie faktury przekracza 10 000 euro, to tryb bezgotówkowego rozliczenia obowiązuje w transakcjach przekraczających równowartość 1000 euro. Podobnie zapłata przez podmiot gospodarczy podatków i innych świadczeń o tym charakterze powinna przebiegać w formie bankowych rozliczeń bezgotówkowych. Określenie równowartości rozliczanych transakcji w euro zabezpiecza utrzymanie ich na odpowiednio wysokim poziomie, ponieważ wartość ECU jest stosunkowo stabilna, podczas gdy siła nabywcza złotego zmniejsza się.Formy rozliczeń bezgotówkowych między jednostkami gospodarczymi powinny umożliwiać dostawcy oddziaływanie na terminowe regulowanie zobowiązań przez odbiorcę. Odbiorcy powinni zaś wpływać na należyte wywiązywanie się przez dostawcę z umownych świadczeń. Stosowane metody rozliczeń i oddziaływania uczestników tego procesu nie mogą wywoływać wzajemnego zadłużania się, gdyż osłabiłoby to oddziaływanie mechanizmów rynkowych. Pogodzenie przytoczonych postulatów nie jest łatwe, ponieważ ich realizacja wywołuje sprzeczne tendencje. Trudno bowiem pogodzić szybkie otrzymywanie należności przez dostawcę z umożliwieniem odbiorcy sprawdzenia dostawy pod względem ilościowym i jakościowym jeszcze przed dokonaniem zapłaty. Wpływa to na wydłużenie cyklu rozliczeniowego, przy jednoczesnej tendencji do przyspieszania rozliczeń.

SANKCJE KARNE

Gdy podmiot gospodarczy, wbrew przepisom, nie posiada rachunku bankowego, podlega wysokiej karze grzywny. Jeżeli posiadając rachunek bankowy, dokonuje on rozliczeń przekraczających podane wyżej granice, podlega analogicznej karze grzywny. Ustawowe wprowadzenie tak ostrych rygorów uzasadniają, zdaniem wielu ekonomistów, względy kontroli fiskalnej. Rygory są wymierzone przede wszystkim w osoby działające nielegalnie lub ukrywające swoje przychody przed opodatkowaniem. Przeprowadzanie rozliczeń za pośrednictwem rachunków bankowych ułatwia bankowi ocenę zarówno sytuacji majątkowej, jak i ewentualną egzekucję należności. Stąd należy uznać przytoczone przepisy za pozytywną zmianę krajowego systemu rozliczeń pieniężnych.

FORMY ROZLICZEŃ BEZGOTÓWKOWYCH